Вашай ўвазе прапануюцца ўспаміны нашай паважанай чытачкі і сяброўкі рэдакцыі газеты “Волат” Рагнеды Вінцэнтаўны Аляхновіч (Грышкевіч). Яе лёс, як і лёс бацькі (Вінцэнта Жук-Грышкевіча), звязаны з Вялейшчынай. А дакладней, у свой час яна вучылася ў Вялейскай беларускай сярэдняй школе (успаміны друкаваліся ў "Волаце", 2005).

З таго часу, калі я паступіла ў 7-мы клас Вялейскай беларускай сярэдняй школы восенню 1944 года, мінула 60 гадоў. Вучыліся мы ў будынку былой польскай гімназіі на вул.Савецкай. У гэтым жа будынку месцілася і руская дзесяцігодка. Праз год нас перавялі на вул. 17 Верасня, дзе зараз знаходзіцца школа-інтэрнат.

Дырэктарам нашай школы быў Аляксандр Іванавіч Стасевіч, яго намеснікам і выкладчыкам рускай мовы і літаратуры – Васіль Сіліч Картэль. Беларускую мову і літаратуру выкладала Любоў Фёдараўна (прозвішча ня памятую), нядаўняя выпускніца ВНУ. Маладымі настаўнікамі былі і нашыя класныя кіраўнікі географ Варвара Якаўлеўна Азарэвіч і фізік Павел Барысавіч Міхайлаў. Варвара Якаўлеўна і зараз жыве ў Вялейцы на Школьным завулаку. Добрыя веды матэматыкі даў нам пажылы, спрактыкаваны выкладчык Антон Іванавіч Касабуцкі, біялогіі – Ніна Іванаўна Аляксандрава. Гісторыю выкладаў былы франтавік, інвалід Васіль Рыгоравіч Смірноў. Урокі ён праводзіў даволі суха, але прадмет свой ведаў выдатна. Толькі нам было дзіўна, што пра гісторыю Беларусі ён нічога не расказваў. Такая была тагачасная праграма. Мелі мы і такі прадмет як ваенная падрыхтоўка, якую праводзіў Іван Сільвестравіч Рымкевіч. Пазней ён стаў дырэктарам СШ № 3. Мы вучыліся разбіраць і збіраць вінтоўку, хадзіць строем, зраваць рапарт і г.д. Любімым нашым настаўнікам быў выкладчык хіміі Вадзім Львовіч Бяляўскі. Выхаванец яшчэ даваеннага Віленскага ўніверсітэта, ён імпанаваў нам не толькі шырынёй ведаў, але і высокай культурай, уменнем зазірнуць у душу кожнага вучня.

На пачатку ў новым будынку нашай школы не было нават электрычнасці. Глыбокай восенню апошнія урокі праводзіліся пры свечках. Сядзелі за непафарбаванымі сталамі, потым з’явіліся парты. Не было кабінетаў фізікі, хіміі, біялогіі, практычныя заняткі праходзілі ў класе. Па большасці прадметаў не было падручнікаў, і мы старанна запісвалі тлумачэнні настаўнікаў. У адным класе са мной вучыліся юнакі і дзяўчаты ад 1926 па 1931 года нараджэння, бо не ўсе пад час акупацыі маглі наведваць школу. У нашым 8-м класе было больш за 30 вучняў. Але ў 9-м засталося толькі 16: не кожны змог засвоіць школьную праграму і здаць экзамены, якія здавалі кожны год. А скончылі школу толькі 13 маіх аднакласнікаў. Усе паступілі ў ВНУ, сталі інжынерамі, лекарамі, настаўнікамі, вучонымі.

Вялася ў школе і так званая грамадская работа. Настаўнікі праводзілі палітінфармацыі, агульныя вучнёўскія сходы, вечары да гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі, памяці Леніна. Аднойчы кіраўніцтва школы паспрабавала арганізаваць вечар пытанняў і адказаў. Свае запіскі з пытаннямі мы павінны былі кідаць у спецыяльную скрыню. Але гэты вечар так і не адбыўся. Бо ці ж можна было ў тыя часы даваць тлумачэнні на запыты такога кашталту: “Раскажыце, калі ласка пра Залаты век на Беларусі”. Многія ў час акупацыі вывучалі гісторыю роднага краю па падручніках В. Ластоўскага, таму задавалі такія пытанні. Справа, вядома,ю магла скончыцца ў будынку НКУС, але нашыя педагогі ёй ходу не далі.

Часта ініцыятарамі пазашкольных мерапрыемстваў былі вучні. Мы рыхтавалі літаратурныя, навагоднія вечары, ставілі спектаклі. Найбольш запомніліся пастаноўкі па камедыях В. Дуніна-Марцінкевіча “Пінская шляхта” і В. вольскага “Несцерка”. Ролю Кручкова ў “Пінскай шляхце” выконваў Васіль Гатоўка, Куторгі – Лявон Бурак, Грышкі – Міхал Барташэвіч, Марысі – аўтарка гэтых радкоў. Мне давялося і граць Насцю ў камедыі В. Вольскага, Міхалу Барташэвічу – Юрася, Лявону Бураку – Несцерку. У масоўках (шляхта, кірмашоўцы) удзельнічаў увесь клас. Касцюмы, дэкарацыі – усё рыхтавалі самі. Нязменным нашым рэжысёрам быў Вадзім Львовіч Бяляўскі. Нашыя спектаклі карысталіся поспехам, на іх збіралася ўся школа.

Вядома, жыццё не было ні лёгкім, ні простым: апошні год вайны, пасляваенная разруха… Але маладосць брала сваё. Складанасці і цяжкасці нас толькі з’ядноўвалі. І пасля заканчэння школы мы не гублялі адзін аднаго, тым больш, што амаль усе вучыліся ў мінскіх ВНУ. А з 1968 года, калі было 20-годдзе нашага выпуску, мы сталі кожныя пяць гадоў ладзіць сустрэчы, каб адзначыць чарговую круглую дату. Збіраліся неафіцыйна на беразе Віліі або ў рэстаране. Апошнія нашыя сустрэчы былі ў доме Надзеі Маліноўскай, якая стала лекарам-педыятарам і многія гады лячыла вілейскіх дзетак.

Летам 2003 года мы адзначылі 55-ю гадавіну нашага выпуску. Надыйшоў час, калі на нашых сустрэчах загучалі добрыя словы ў памяць тых аднакласнікаў, якія пакінулі гэты свет…

На адной нашай сустрэчы быў Вадзім Львовіч. Ён прынёс нам цудоўны букет белых ружаў са свайго кветніку. А праз год настаўніка не стала. Яго і ўсіх выкладчыкаў мы ўспамінаем з павагай і ўдзячнасцю”.