Пасля заканчэння праваслаўнага посту ў Вілейскім раённым краязнаўчым музеі адкрылася паслуга “Горка” па-беларуску”. Першымі правялі сваё вяселле па народным абрадзе віляйчане Дзяніс і Кацярына Каляда.

Маладых сустракалі ў браме сват і свацця – дырэктар музея Сяргей Ганчар і навуковы супрацоўнік Алена Стрэж. Жаніх і нявеста павінны былі пакланіцца і пацалаваць каравай і, толькі крыху прыгубіўшы з чарак, выліць медавуху праз левае плячо. Сяргей Ганчар тлумачыць, што раней маладым ні ў якім разе нельга было падчас вяселля ні есці, ні піць. Таму яны толькі кланяліся хлебу, а не ламалі ці адкусвалі, як гэта робяць цяпер. Медавуху вылівалі для таго, каб “усё благое і нядобрае засталося ззаду”.

На парозе жаніха і нявесту чакаў замок. Яны яго закрываюць, а пасля павінны або выкінуць у раку ці ў студню, ключы аддаць бацькам або пакінуць сабе. Сэнс – каб ніхто не мог разлучыць пару. Пасля па тканым палатне, пасыпаным жытам, маладыя ўваходзяць унутр. На дзяжы ляжыць лубка (традыцыйны плецены выраб), у якой у жыце стаяць грамнічныя свечкі. Рукі жаніха і нявесты злучаюць ручніком у выглядзе васьмёркі – знака бясконцасці іх кахання. Яны абыходзяць вакол дзяжы тры разы, а пасля ўваходзяць у “хатку” – пакой, стылізаваны пад вілейскую хату. Менавіта вілейскую, бо ўсё ў ёй з гэтай зямлі. Таксама, як і абрад, якім кіруюць сват і свацця, узяты з традыцый Вілейшчыны. Падчас яго гучаць аўтэнтычныя вясельныя спевы, запісаныя ў вёсцы Рабунь.

У чырвоным куце вісіць ікона ў вясельным ручніку. Сяргей Ганчар гаворыць, што ўсе ручнікі, ужытыя ў абрадах, – спецыяльныя, вясельныя. Каля іконы – даўнейшы нявесцін вэлюм. Побач на сцяне пяць абаранкаў на чырвонай стужцы – сімвал шчасця. Па дыяганалі насупраць чырвонага кута, як і павінна быць, стаіць печ. На ёй сядзіць кот. Акно, печ і ката намаляваў вілейскі мастак і архітэктар Анатоль Капцюг. Кажуць, што ў каце можна пазнаць яго ўласнага любімца. Навуковы супрацоўнік музея Валянціна Лапко расказвае, што краявід за “акном” будзе змяняцца ў залежнасці ад пары года.

Каля печы стаіць куфар з прыданым. Па словах Сяргея Ганчара, дзяўчына павінна была збіраць яго з дванаццаці год – ткаць ручнікі, посцілкі і г.д. Да вяселля нявеста рабіла да 50 паясоў, каб адарыць усіх удзельнікаў урачыстасці. Таксама яна раскладвала ў новым для сябе доме на покуці, у хляве, клеці, лазні. Калі ішла першы раз па ваду, абвязвала поясам студню. “Гэта яшчэ паганскія звычаі, – кажа дырэктар музея. – Дзяўчына як бы дае даніну розным духам, каб задобрыць іх”. Вясельны пояс для “Горка” па-беларуску” ён сплёў сам.

На стале стаяць рэчы, кожная з якіх мае свой сэнс. Хлеб – сімвал багацця, чырвонае віно з жытам – сімвал чысціні маладых. У лубцы запальваюць грамнічныя свечкі, “каб згарэла ўсё благое і нядобрае”. Чыгун паронак (паранай бульбы) – “каб не любіў чужых жонак”, чыгун буракоў – “каб не глядзела на чужых мужыкоў”. На стале маладым заўсёды клалі толькі адну лыжку – бо яны павінны быць адным цэлым. Сядаюць жаніх і нявеста на даўнейшы кажух, пасыпаны жытам. Пры гэтым сват жадае: “Каб былі так багаты, як гэты кажух касматы”.

Пасля ў праграме традыцыйнага вяселля музея – гульні. Сват і свацця правяраюць, якую гаспадыню ўзяў сабе малады чалавек і ці добрага гаспадара знайшла сабе дзяўчына. Яны паказваюць ім па тры прадметы з музейных фондаў і прапануюць адказаць, як яны называюцца і для чаго ўжываліся. Для Дзяніса і Кацярыны гэтая задача аказалася складанай, і ім пачалі дапамагаць больш дасведчаныя госці. Потым сваты правяралі маладых на працавітасць. Так, нявеста павінна была папрасаваць качалкай ручнік, а пасля паказаць сваё ўменне прасці на калаўроце.

Апошняя частка абраду – вясельнае гаданне. Маладыя цягнулі з берасцянкі прадметы, а сваты расказвалі ім, што яны абазначаюць. “Мы плануем яшчэ зрабіць дарэнне маладых, дзе кожны падарунак таксама быў бы з сэнсам, – гаворыць Алена Стрэж. – Напрыклад, капусны лісток – каб першы быў сынок. Семя льняное – каб не прыстала нічога благое. Таксама хочам задзейнічаць гасцей”.

Маладыя пасля расказалі, што ім вельмі спадабалася. “Усё было незвычайна для нас, – гаворыць Дзяніс Каляда. – Нічога падобнага мы ні разу не бачылі і не чулі, таму было цікава”.

Вольга Рудніцкая

фота: Якуб Волат (с)